Fransız ve Türk Hukuklarında Yargı Etiği Düzenlemelerinin Mukayesesi

Yazarlar

Ergin Ergül

Anahtar Kelimeler:

Fransız Hukuku- Türk Hukuku- Etik İlkeler, Yargı Etiği- Hâkim- Savcı- Avukat

Özet

Yargı etiği hukuku, son yıllarda kamu hukukunun yeni ve dinamik bir dalı olarak ortaya çıkmış ve hukuk fakültelerinin ders programlarında yerini almış bir disiplindir. Bu yeni disiplin, yargı sisteminin üç temel aktörünü oluşturan hâkim, savcı ve avukatların yargıya yönelik kamuoyu güveninin tesisi ve muhafazası için uymaları gereken yol gösterici nitelikteki mesleki davranış kurallarını konu edinmektedir. İlk olarak avukatlara yönelik Havana Kuralları (1990), ardından hâkimlere yönelik “Bangalor Yargı Etiği İlkeleri” (2003) ve nihayet savcılara yönelik Budapeşte İlkeleri (2005) ile uluslararası düzeyde ortaya çıkan yargı etiği belgeleri iç hukuklarda ortak standartların oluşumuna yol açmıştır.

Fransa’da, adli hâkim ve savcılara ilişkin yargı etiği kuralları 2010 yılında “Hâkim ve Savcılar Yüksek Kurulu”nca, “Hâkim ve Savcıların Etik Yükümlülükleri Derlemesi” adı altında ilan edilmiştir. Kurul söz konusu belgeyi 2019 yılında güncellenmiştir. Fransız Danıştay’ı ise 2011 yılında ilan ettiği “İdari Yargı Üyeleri Etik Şartı” belgesini 2017 yılında güncellemiştir. Fransız Barolar Konseyi ise hem 2005 tarihli Ulusal Avukatlık İçtüzüğü’nde hem de 2023 yılında Başbakanlık Kararnamesi ile yürürlüğe konan Avukatlık Mesleği Etik Kodu’nda meslek etiği kurallarını belirlemiştir.

Türkiye’de ilk olarak 2017 yılında Yargıtay Başsavcılığınca “Yargıtay Cumhuriyet Savcıları Etik davranış İlkeleri”, Yargıtay Büyük Genel Kurulunca ise “Yargıtay Yargı Etiği” belgeleri ilan edilmiştir. Hâkim ve Savcılar Kurulu (HSK) ise 2019 tarihinde “Hâkim ve Savcılar Kanunu” kapsamındaki adli ve idari hâkim ve savcıları kapsayan Türk Yargı Etiği Bildirgesini ilan etmiştir. HSK, 2022 yılında ise “Türk Yargı Etiği Bildirgesi Kapsamında Sosyal Medya Kullanım Rehberi” belgesini yayınlamıştır. Ülkemizde avukatlık mesleğinin etik kuralları ise 1971 tarihli Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları’nda yer almaktadır.

Bildiri, yargı etiğine ilişkin olarak her iki ülke hukukunda mevcut etik belgeleri, içerdikleri değer ve ilkeler ile getirdikleri kurumsal mekanizmalar açısından karşılaştırmayı ve henüz gelişme halindeki Türk Yargı Etiği Hukuku için öneriler getirmeyi amaçlamaktadır.

Referanslar

Akarca, Mehmet, Yargıtay Cumhuriyet Savcıları Etik Davranış İlkeleri Eğitimi Kolaylaştırıcı El Kitabı

Aşçıoğlu, Çetin (2010). Doğru ve Güvenli Yargı Özlemi ve Yeniden Yapılanma (Reform), Sözkesen Matbaası, Ankara 2010.

BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi, Bangalor Yargı etiği İlkelerinin Yorumu, Çev. Mustafa Saldırım, Nihal Eris, Fulya Batur, Ankara 2020 (Metin içi atıflarda BYEİY, 2020: olarak gösterilmiştir.)

CCCDMA (2023). “Conseil consultatif conjoint de la déontologie magistrats-avocats” https://www.courdecassation.fr/conseil-consultatifconjoint-de-deontologie-de-la-relation-magistr ats-avocats (Erişim Tarihi: 20.9.2023).

Conseil d’État (2023). Déontologie, https://www.conseil-etat.fr/qui-sommes-nous/deontologie (Erişim Tarihi: 20.9.2023).

Conseil Supérieur de la Magistrature (2023) http://www.conseil-superieur-magistrature.fr/missions/deontologie (Erişim Tarihi: 20.9.2023).

Cour de Ccassation (2023). “Déontologie”, “Collège de déontologie des magistrats de l'ordre judiciaire”, https://www.courdecassation.fr/la-cour-de-cassation/reperes/deontologie-et-discipline/college-de-deontologie-des-magistrats-de). erişim: 25.9.2023

Yılmaz, Ejder (2020). “Yargı Etiği,” Public and Private International Law Bulletin, Prof. Dr. Cemal Şanlı’ya Armağan, 40(2): 293–1311.

Ergül, Ergin (2023). Yargı Etiği Dersleri, Ankara: Adalet Yayınevi HSK (2023). “Yargı etiği”, https://www.hsk.gov.tr/yargi-etigi, erişim: 30.9.2023

İnceoğlu, Sibel, Devlet’te Etik’ten Etik Devlete: Yargıda Etik, TÜSİAD Yayınları, 2012

Joly-Hurard, Julie; Vanoni, Julia (2020). La déontologie du magistrat, Collection Connaissance du droit, Paris: Dalloz

Kerléo, Jean-François (2014). “Archéologie des rapports entre le droit et la déontologie en France”, La Revue d'études benthamiennes, 13/2014, https://journals.openedition.org/etudes-benthamiennes/774#tocfrom1n3, https://doi.org/10.4000/etudesbenthamiennes.774, erişim: 20.9.2023

Kılıç, Muharrem, (2019). “Türk Yargı Etiği Bildirgesi,” SETA Perspektif, Mart 2019, Sayı: 234

Türkiye Barolar Birliği (2023); “Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları”, http://d.barobirlik.org.tr/mevzuat/avukata_ozel/meslek_kurallari/tbb_meslek_kurallari-2022.pdf (Erişim Tarihi: 20.9.2023)

Tepe, Harun (2017). “Yargı Etiği” ya da Yargıda Etik: Yargı Nasıl Etik Olur?”, Uluslararası Yargı Etiği Sempozyumu 26- 27 Mayıs 2017 – İstanbul

Tuğan, E.N, Ömürgönülşen, U, (2020), “Türkiye’de Yargı Etiği İlkeleri Üzerine Bir İnceleme”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24 (Aralık Özel Sayı), 85-100.

Weeramantry, C. G. (2020). Önsöz, Bangalor Yargı Etiği İlkelerinin Yorumu, Ankara: Yargıtay

Yücel, Mustafa Tören, “Avukatlık Meslek Etiğine Kriminolojik Bir Yaklaşım”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 75, Y. 2008.